Jeszcze do połowy XX wieku w Japonii ślub aranżowany był przez rodziców. Dziś zasadniczo to młodzi decydują o wyborze współmałżonka, choć istnieją nadal swaci, czy specjalne biura kojarzące związki.
Podobnie jak u nas, w Japonii istnieje zwyczaj oficjalnych zaręczyn. Podczas takiej uroczystości narzeczona dostaje od rodziców męża rozmaite podarki: woreczki z pieniędzmi, lniane nici (wróżące wspólne dożycie późnej starości), antałek sake jako symbol pomyślności i radości, herbatę, przedmioty codziennego użytku lub ubrania. W niektórych rejonach panna młoda otrzymuje minofuroshiki, czyli kawałek materiału zszyty z trzech tkanin. Ten prezent symbolizuje radość połączonych rodzin, kobieta przechowuje go jak najcenniejszy skarb przez cały czas małżeństwa, a po śmierci jest kładziony na jej trumnie. Wszystkie te prezenty są demonstrowane na weselu.
Ślub w Japonii można zawierać na kilka sposobów:
– urzędowo, czyli na sposób świecki, cywilny
– w tradycji shinto zwanej ceremonią shinzen shiki(jap.親善 式.)
– w tradycji buddyjskiej
– po chrześcijańsku/katolicku
Tradycyjne japońskie śluby odbywają się w obrządku shintoistycznym, rdzennej religii kraju, której podstawą są opatrznościowi bogowie – Kami, czuwający nad szczęściem, pokojem każdej rodziny i całej okolicy. Starożytni mieszkańcy Japonii oddawali im cześć i żyli w harmonii z naturą. Mimo postępu cywilizacji, tradycja shintoistyczna jest nadal praktykowana, zwłaszcza w starych japońskich rodach.
Ceremonia w obrządku shinto, nazywana shinzen shiki, odbywa się w chramie, czyli w shintoistycznej świątyni. Rozróżnia się dwa typy ceremonii:
– Miai (jap.見合い) – gdy małżeństwo jest zaaranżowane, co obecnie należy do rzadkości.
– Ren’ai (jap.恋愛) – gdy młodzi sami się poznali i sami zdecydowali pobrać.
Urzędowy ślub cywilny, którego nie można nazwać ceremonią jest powszechny i ogranicza się do podpisania w urzędzie dokumentów.
Po rejestracji w urzędzie, odbywa się celebracja ślubu na sposób tradycyjny. Większość ślubów udzielana jest w obrządku shintoistycznym.
Shinzen shiki, to zbiór shintoistycznych rytuałów, różniących się w zależności od regionu. Panna i pan młody wkraczają do chramu za kapłanem i druhnami – współczesnymi Kamuro ( odc. 114), dalej rodzina. Towarzyszą im dźwięki bębnów i fletów. Duchowny – Nakodo, macha podczas ceremonii ponad ich głowami, poświęconym drzewkiem, inicjując „oczyszczenie”.
Po złożeniu przysięgi następuje też, zapożyczona z kultury zachodniej, wymiana ślubnych obrączek. Zakładane są na lewą rękę. Do apogeum celebry należy uroczyste, trzykrotne wypicie przez nowożeńców po trzy razy ryżowego wina sake (razem 9 razy), wymieniających między sobą płaskie miseczki z alkoholem. Jest to tzw. san-san-kudo, czyli zjednoczenie pary młodej z całą ich rodziną i powinowatymi. Pierwszy łyk to wyrażenie uznania dla przodków, drugi przypieczętowanie przysięgi małżeńskiej, a trzeci to zwiastowanie płodności. Ceremonia kończy się ofiarowaniem poświęconych gałązek świętego drzewa Sakaki ku czci bogów, wszyscy odwracają się w stronę ołtarza i składają głęboki ukłon .
Na shinzen shiki przychodzi jedynie rodzina i najbliżsi przyjaciele nowożeńców. Całość uroczystości jest intymna i kameralna.
Stroje narzeczonych są oczywiście kwintesencją kultury i tradycji. Japońska panna młoda sprzed lat ubierana była we wspaniały strój złożony z… 12 kolorowych kimon.
Dziś jej odzienie straciło na warstwach i składa się z kilku kimon, których wewnętrzne – obowiązkowo są białe, a zewnętrzne – może być bogato zdobione. Panna młoda zakłada całkowicie białe kimono shiromuku, białe buty zouri, oraz ozdobne nakrycie głowy tsunokakushi wykonane z białego jedwabiu, którego celem jest symboliczne schowanie swoich „rogów zazdrości”, własnego ego i samolubstwa. To wszystko ujawnia jej gotowość do stania się delikatną i posłuszną żoną. Czasem zakłada wataboshi, czyli wielki kolisty biały kaptur okrywający głowę, sugerujący , że dziewczyna podporządkowuje się małżonkowi i więzi demony, czające się, według tradycji, we włosach kobiet.
Pan młody zakłada do ślubu czarne kimono montsuki na którym widnieje jego znak rodowy, kurtkę haori i spodnie hakama. Po ceremonii zaślubin panna młoda przywdziewa barwną szatę nazywaną uchikake.
Choć mieszkańcy Japonii w większości są buddystami, żyją w zgodzie z religią shintoizmu, wybierając częściej ślub w tym wyjątkowym obrządku.
Ślub buddyjski który jest ostatnio rzadkością, charakteryzuje się z kolei tym, że podczas ceremonii zaślubin w jednym z ważniejszych momentów, przeplatają się w dłoniach nowożeńców dwa sznury korali – to obrazuje połączenie dwóch rodzin w jedną.
Mimo że śluby shinzen shiki są częstsze i trwale związane z kulturą japońską, coraz większym zainteresowaniem cieszą się ceremonie w obrządku chrześcijańskim. Najczęściej dana para nie wyznaje tej religii, ale chce mieć ślub zgodnie z zasadami celebry chrześcijańskiej. Oczywiście prawdziwe śluby w obrządku chrześcijańskim odbywają się wyłącznie dla par które są ochrzczone i wyznają tę właśnie religię.
Natomiast śluby pseudochrześcijańskie są organizowane w specjalnie wynajętym do tego miejscu, przypominającym kościół, kaplicę, czy pałac ślubów. Kapłan jest wynajętym aktorem, który celebruje tę uroczystość. Panna młoda prowadzona jest przez ojca przed ołtarz, gdzie zostaje symbolicznie przekazana narzeczonemu. Formuła przysięgi małżeńskiej jest japońskim tłumaczeniem wersji chrześcijańskiej. Nie towarzyszy temu oczywiście ani msza, ani spowiedź, ani komunia. Po uroczystości nowożeńcy udają się do fotografa, aby zrobić pamiątkowe zdjęcia, a następnie na przyjęcie weselne.
Przyjęcie weselne w Japonii jest niezwykle kosztowne i wystawne. Nowożeńcy często przebierają się zazwyczaj w stroje “zachodnie” – frak i suknię, ich rodzice wybierają tradycyjne kimona.
Goście usadzeni są przy stołach weselnych według pozycji, rangi i zajmowanych stanowisk zawodowo-społecznych. Uroczystość otwiera swat młodego, witając zebranych przedstawia świeżo upieczone małżeństwo i wznosi pierwszy toast za jego pomyślną przyszłość.
Rozpoczyna się główna część wesela, czyli popis oratorskich umiejętności gości, toastów, wesołych historii.
Przychodzi również czas na przekazanie prezentów ślubnych, zapakowanych i przewiązanych specjalnym sznurkiem (mizuhiki), który łączy w sobie dwa kolory: srebrny i złoty, czerwony i złoty, czerwony i biały lub purpurowy i biały. Ich splecenie to połączenie dwóch osób w jedność.
Na tego typu imprezach nie tańczy się.
Gdy spotkanie dobiega końca, młodzi wraz ze swoimi swatami i rodzicami żegnają gości, wręczając im „podarunki zwrotne” i dziękując za przybycie. Wkrótce przed młodymi sesja fotograficzna, przejazd rikszą po mieście, a później podróż poślubna np. wyjazd na Hawaje, bardzo popularną destynację wśród nowożeńców.
W Japonii kobieta po ślubie najczęściej przyjmuje nazwisko męża. Gdy w rodzinie żony nie ma męskich potomków i istnieje możliwość wyginięcia nazwiska, mąż córki przyjmuje nazwisko żony. Posiadanie podwójnego nazwiska jest zakazane przez japońskie prawo. Urzędowe wyjście kobiety za mąż, oznacza wypisanie jej z rejestru ojca i przepisanie do rejestru męża.
Gdy żenił się młody pracownik Shyacha – naszego pracodawcy, w prezencie ślubnym Shyacho zorganizował młodej parze przyjęcie weselne we własnym klubie. Mój zespół zapewnił oprawę muzyczną.
Na pożegnanie otrzymaliśmy od nowożeńców Nao i Midori tzw. hikidemono – zwyczajowy prezent. Były to małe ręczniki do rąk „oshibori” znanego japońskiego projektanta – Kenzo. Mam je do dziś.