Madame Butterfly w ostatniej scenie opery popełnia samobójstwo - Jigai. Jakie są więc różnice w określaniu japońskich samobójstw ? Seppuku (切腹) to formalny termin oznaczający rytualne samobójstwo; dosłownie tłumaczony jako „rozcięcie brzucha”. Z kolei harakiri (腹切り) to bardziej kolokwialny odpowiednik, oznaczający to samo, ale używany głównie w języku potocznym. seppuku (切腹; (czyt. sinojapońskie) → setsu – cięcie, fuku – brzuch; to słowo oddające szacunek i opisujące dawny rytuał, nadal używane w Japonii. harakiri (腹切; (czyt. japońskie) → hara – brzuch, kiri – cięcie, określenie to pojawiło się historycznie o 200–300 lat wcześniej (w starych japońskich kronikach wojennych) niż seppuku. Słowo ma jednak zabarwienie prostactwa lub wulgarności. Stosowane jest w języku angielskim, ale rzadko przez współczesnych Japończyków. Słowniki japońskie spod hasła harakiri kierują do słowa seppuku.
W obu przypadkach użyte są te same znaki kanji, choć w innej kolejności.
Mają też inne czytania.
Seppuku było przywilejem, prawem i obowiązkiem klasy samurajów.
Starożytny japoński rytuał samobójstwa praktykowany był przez samurajów w celu
przywrócenia honoru i godności. Proces ten odbywał się z wielką powagą
i według ścisłych reguł. Seppuku dokonywane bywało uroczyście, w odświętnych
białych szatach, zazwyczaj w obecności zaproszonych gości i zawsze przy
udziale specjalnego asystenta, który nazywał się kaishakunin .
Był on odpowiedzialny za dekapitację kończącą rytuał.
Samuraj, który decydował popełnić seppuku, musiał najpierw przygotować się do tego aktu
poprzez dokładne oczyszczenie ciała i umysłu, starannie planując każdy detal.
Wojownik pisał wcześniej wiersz śmierci. Następnie ubierał się w szaty ceremonialne
i siadał na tatami,wyciągał krótki miecz zwany tanto by dokonać precyzyjnego
cięcia brzucha, rozcinając go od lewej do prawej strony. Jeżeli siły pozwoliły, po nim
następowało drugie, pionowe cięcie . Aby skrócić cierpienie popełniającemu seppuku
kaishakunin miał za zadanie odciąć jego głowę.
Co istotne, pomimo okropnego bólu wymagano, aby samuraj jak najdłużej
maskował cierpienie, aby nie zhańbić się bolesnymi jękami samobójcy .
Kaishakunin najczęściej był towarzyszem broni samuraja popełniającego seppuku,
jego przyjacielem lub wasalem. Miał on obowiązek ścięcia mieczem głowy samobójcy
precyzyjnie, tak aby głowa pozostała przytwierdzona do ciała fragmentem skóry
i nie potoczyła się po ziemi. Często jednak kończyło się niestety całkowitym
obcięciem głowy, która spadała na podłogę. W wielu przypadkach seppuku odbywało się
w ten sposób, że kaishakunin ścinał ofiarę w momencie wbicia przez nią noża w brzuch,
nie czekając, aż ofiara dokona dalszych cięć jamy brzusznej.
Rytuał seppuku był uważany za akt niezwykle honorowy a ten który go popełniał
odznaczał się ogromną determinacją oraz odwagą. Działał zgodnie z swoim kodeksem moralnym.
Przyczyny rytuału seppuku były różnorodne, ale najczęściej wynikały
z naruszenia kodeksu bushido, czyli etyki samurajów.
Ci, których honor został naruszony lub którzy popełnili błąd, mogli
wybrać seppuku jako sposób na zrehabilitowanie swojego imienia i oczyszczenie się z hańby.
Samurajowie często decydowali się na taki akt samobójstwa, aby wyrazić swoją
lojalność i oddanie wobec swego pana feudalnego , szczególnie w przypadku
jego śmierci lub porażki.
W języku japońskim istnieje także słowo junshi (殉死) oznaczające „popełnienie samobójstwa
po śmierci swego pana”, „podążanie za swoim panem do grobu”
Seppuku było również stosowane jako forma kary w japońskim społeczeństwie.
Osoby skazane na seppuku musiały popełnić samobójstwo jako pokutę za swoje
przewinienia lub uniknięcie bardziej haniebnej kary.
Kobiety miały swoją wersję samobójstwa – jigai (jap. 自害) (dosł. samobójstwo).
Było ono praktykowane przez żony lub córki samurajów, którzy popełnili seppuku,
lub gdy kobieta bądź dziewczyna doznała urazu na honorze.
Zazwyczaj czyniły to, przecinając lewą tętnicę szyjną jednym ruchem noża, jak tantō lub kaiken.
Głównym celem była szybka i pewna śmierć, aby uniknąć shańbienia.
Przed popełnieniem samobójstwa kobieta często związywała kolana razem,
aby jej ciało można było znaleźć w godnej pozie pomimo śmiertelnych konwulsji.
Ostatnie głośne seppuku w Japonii popełnił w1970 r Yukio Mishima,
jeden z najwybitniejszych japońskich pisarzy.
A o nim już wkrótce.
W czasie II wojny światowej samobójstwo popełniali, w obliczu klęski,
liczni oficerowie japońscy. Ich asystentami byli zazwyczaj inni oficerowie,
dobijający ofiarę strzałem w głowę.
Istniał również zwyczaj zwany – Kamikaze (jap. 神風) co dosłownie oznacza
„boski wiatr”(kami – bóg, boski, kaze – wiatr). Japońscy piloci, często młodzi studenci
lub żołnierze, bez perspektyw na przeżycie, w obliczu przewagi aliantów,
wsiadali do specjalnie przygotowanych samolotów i kierowali je prosto we wrogie
okręty wojenne. Ataki kamikaze określane są czasami jako „ataki samobójcze”,
choć samobójcza śmierć nie była celem samym w sobie. Nie liczyli się z własnym życiem,
uważając swoją śmierć za największy akt oddania dla swojej ojczyzny.
Ich poświęcenie budziło szacunek i podziw w Japonii.
Uważano ich za bohaterów walczących za honor i ojczyznę.
Jednakże, taktyka kamikaze spotkała się również z krytyką i potępieniem
ze strony społeczności międzynarodowej. Uważano ją za barbarzyński akt desperacji,
który nie przynosił realnych korzyści militarnych.
Mimo że Kamikaze pozostają dla wielu symbolem fanatyzmu i desperacji wojennej,
do dziś, pamięć o tych bohaterskich, lecz tragicznych pilotach wciąż pozostaje żywa.