Nigdy nie zrozumiemy Wschodu, ani Dalekiego, ani Bliskiego, a nawet tego tuż obok. Ja przynajmniej mam z tym problem. Mogę jedynie podejść do tematu jako obserwator.
Podczas gdy w Polsce organizuje się turnieje rycerskie, inscenizacje Oblężenia Malborka , bitwy pod Grunwaldem itp. , w kilku miastach Japonii, co roku, odbywa się parada kurtyzan wysokiego szczebla, Oiran dōch花魁(花魁 道 中? ) lub po prostu Dōchū . Kurtyzany ubrane w kimona i kolorowe obi, z twarzami pomalowanymi na biało, w towarzystwie kamuro – swych małych pokojówek, paradują powoli przez miasto.
Ich chód jest bardzo specyficzny – kiedy paradują, oiran lub tayū posuwają się bardzo powoli, zataczając stopą koło na zewnątrz, jednocześnie lekko zginając drugie kolano i robiąc przerwę przy każdym kroku. Co roku w Tsubame w Nigata odbywa się wielka parada kurtyzan, pod nazwą „Bunsui Sakura matsuri oiran dōchū” . W Paradzie biorą udział trzy ubrane w ekskluzywne stroje oiran – Shinano, Sakura i Bunsui – całość wśród kwitnących wiśni i towarzystwie około 70 służących. Impreza ta, nazywana również „Paradą Echigo Dream” ( Echigo no yume-dochu ), jest niezwykle popularna i wielu Japończyków ubiega się o wcielenie się w rolę Oiran lub ich służących.
Na początku października, w świątyni Ōsu Kannon w Nagoi, odbywa się festiwal uliczny , a punktem kulminacyjnym dwóch dni festiwalu, jest parada kurtyzan pośród świątynnych sklepów. Tysiące widzów zbiera się, by móc sfotografować oiran ze służącymi i świtę z kamuro – reprezentowane przez młode dziewczyny w czerwonych kimonach, z pomalowanymi na biało twarzami i rozpuszczonymi włosami.
W przeszłości parady te były uważnie śledzone, ponieważ nowości odzieżowe wprowadzone z tej okazji przez oiran i tayū, pomagały zdefiniować modę. Parady Oiran to starannie przygotowane performanse’y, które przyciągają tłumy widzów.
Zacznijmy od początku
oiran i tayū (太 / 大夫 ) – te dwa terminy są często używane zamiennie. W rzeczywistości termin tayū pojawia się jako pierwszy; zawsze oznacza kurtyzanę na najwyższym poziomie. Termin oiran pochodzi od japońskiego wyrażenia oira no tokoro no nēsan (お い ら の 所 の 姉 さ ん ), co oznacza „moja starsza siostra”. Kiedy jest napisany w Kanji , składa się z dwóch znaków (花魁 ). Pierwszy znak oznacza „kwiat”, a drugi „pierwszy” lub „na głowie”. W zasadzie tylko największe kurtyzany Yoshiwary przyjęły tytuł oiran , ale termin ten szybko objął wszystkie.
Oiran (花魁 , „Pierwsze kwiaty” ) to wysokiej rangi kurtyzany w Japonii , słynne zwłaszcza podczas okresu Edo . Były głównymi bohaterami „świata kwiatów i wierzb” (花柳 界, karyūkai ) . Domy, w których mieszkały, nazywano „ zielonymi domami ” ( seirō ). Od zwykłych prostytutek odróżniało je opanowanie między innymi sztuki tańca i śpiewu, oraz fakt, że niektóre stały się sławne poza dzielnicami przyjemności. Kultura oiran pojawiła się na początku ery Edo (1603-1868), kiedy to, prawo ograniczało burdele tylko do wyznaczonych dzielnic przyjemności lub遊 廓 、 遊 郭( yūkaku ), kwater otoczonych ogrodzeniem ( kuruwa ) brzmi znajomo 売春婦 . Były one zlokalizowane daleko od centrów miast. Kurtyzany, inne określenie to Baishunpu – prostytutka, raczej nie opuszczały tych kwater, a jeśli uciekły, były łapane i surowo karane.
Dzielnice uciech były liczne, ale najbardziej znane to: Shimabara w Kioto , Shinmachi w Osace i Yoshiwara w Edo (dzisiejsze Tokio ). Szybko stały się samodzielnymi miastami, zdolnymi do oferowania wszelkiego rodzaju rozrywek, w tym wyśmienitej kuchni, pokazów oraz festiwali i parad.
Od godziny 18:00, każdego wieczoru kurtyzany niższej klasy , były wystawiane za kratami na parterze domu, jak manekiny w witrynie sklepowej. Potencjalni klienci zatrzymywali się przed tymi „okienkami więziennymi”, aby spojrzeć na kurtyzany i wybrać jedną. Większość prostytutek stanowiły dziewczęta z biednych gospodarstw domowych, sprzedawanych przez rodziców do burdeli.
Każdy burdel ustanawiał swoją hierarchię z własnymi rytuałami i etykietą, na przykład : kurtyzany zostały podzielone na osiem szczebli. Podział opierał się przede wszystkim na ich urodzie, charakterze, wykształceniu i umiejętnościach artystycznych, a nie na statusie urodzenia .
W przeciwieństwie do prostych yūjo , których głównym zajęciem były usługi seksualne, oiran były przede wszystkim artystkami. Oczekiwano, że będą w stanie zademonstrować wspaniałą kulturę w wielu różnych dziedzinach, w tym : ceremonii parzenia herbaty, ikebanie, czy kaligrafii. Uczyły się także grać na koto , shakuhachi , bębnie i shamisen . Opanowanie shamisen było ważnym atutem, który pomagał w ustaleniu ich rangi. Jednak bardziej niż talenty muzyczne, doceniano znajomość poezji, umiejętność tworzenia kompozycji i aluzji literackich, czy poczucie humoru tayū .
Najwyższą pozycją dla kurtyzan była tayū (太 ) , a następnie kōshi (格子 ) . Tayū były szkolone do roli wielkiej damy, a jej nieletnie służące – kamuro uczone dworskiej etykiety. Tayū podróżowała otoczona dużą grupą podwładnych i łatwo było pomylić ją z damą szlachetnie urodzoną. Burdele, w których mieszkała, były ozdobione parawanami pomalowanymi w stylu Kano, a ich wystrój w niczym nie ustępował pałacowi.
Będąc na samym szczycie skali, tayū nie miała bliskiej relacji z klientem, aż do jego trzeciej wizyty. Miała też na tyle prestiżu, że mogła odmówić klientom. Jej wysoki status znalazł odzwierciedlenie w cenie usług – wieczór to koszt na poziomie rocznej pensji sprzedawcy. W 1761 roku ostatnia tayū Yoshiwary zakończyła swoją karierę, a wraz z nią zniknęły szeregi tayū i kōshi w tej okolicy. Termin „ oiran” pozostał wówczas sposobem na uprzejme zwracanie się do pozostałych kurtyzan.
Izolacja dzielnic przyjemności zamroziła rytuały Oiran i trzymała je coraz dalej od rozwijającego się społeczeństwa japońskiego. Ścisła etykieta, która rządziła zachowaniem w wysokiej klasy dzielnicach przyjemności np: używanie języka dworskiego zamiast języka potocznego, sprawiła, że bywalcy którzy odstawali mocno klasą i poziomem kultury byli coraz częściej odrzucani. Oiran ograniczała się do klientów, rekomendowanych przez niektóre herbaciarnie i tylko po wcześniejszym umówieniu . Gdy fryzury i ubrania Japończyków stały się prostsze, Oiran nadal ubierały się w coraz bardziej ostentacyjne stroje, z fryzurami noszącymi do ośmiu dużych szpilek i wielu warstw bogato zdobionych kimon, jak we wczesnych dniach okresu Edo . Oferowana przez nie rozrywka była zawsze kontynuacją zachowań pierwszych pokoleń kurtyzan. Kiedy kultura Oiran stała się zbyt odległa od zwykłego życia, liczba ich klientów spadła.
Pojawienie się gejsz towarzyszyło upadkowi Oiran . Ich ubiór i fryzury były bardziej dyskretne, a ich mniejsze wyrafinowanie czyniło je bardziej przystępnymi. Oferowana przez nie rozrywka była też bliższa gustom przeciętnego Japończyka. Co ważniejsze, były tańsze od oiran . Pod koniec XIX -go wieku, gejsze zastąpiły Oiran.
Kilka Oiran nadal przyjmowało klientów w starych dzielnicach rozrywkowych, ale nie stanowiły one już wzorców mody i rozrywki. W czasie II wojny światowej kurtyzany cierpiały z powodu ograniczeń, a ich ostentacyjny luksus nie był mile widziany. Wprowadzone prawo przeciwko prostytucji w 1958 roku położyło kres ich kulturze.
W dzisiejszych czasach wciąż istnieje kilka tayū zapewniających rozrywkę bez usług seksualnych. Natomiast w Kioto jest około trzystu Gejsz. W Shimabara nadal pracują tayū i gejsze , jednak ta okolica straciła na koniec XX -go wieku swój status hanamachi („Zielonych domów”) z powodu wciąż malejącej ilości Tayu . Nieliczne kobiety, które nadal praktykują sztukę tayu, robią to głównie po to, by zachować dziedzictwo kulturowe.
Wysokie rangą kurtyzany, często miały jedną lub dwie uczennice, zwane kamuro , które im towarzyszyły i służyły. W zamian za otrzymane szkolenie, kurtyzana ubierała je zgodnie ze swoimi upodobaniami. Ocenia się, że na 3000-5000 prostytutek, Oiran stanowiły 2% populacji.
Tekomai, to taniec wykonywany podczas parady Oiran. Kostiumy tancerzy to – szkarłatny i kolorowo haftowany juban (bielizna), nieco ponure kimono (z szerokim rękawem) i hakama – typ spodni .
Tancerze zazwyczaj noszą peruki w stylu ichomage (ichomage to męska fryzura w kształcie liścia miłorzębu, obecnie zwykle widywana u zapaśników sumo), jeśli tancerka nie nosi peruki lub jest młodą dziewczyną, stosuje bardziej kobiece fryzury, takie jak yuiwata,
Często widywane są również: Momoware (tradycyjna fryzura noszona przez niezamężne kobiety, dosłownie – dzielona brzoskwinia) i chigomage (z grzywką symbolizującą młodość). W prefekturze Tochigi tancerze czasami noszą „anesan kaburi”, w którym włosy zakrywa się ręcznikiem tenugui (w przeszłości kobiety również zakrywały włosy ręcznikiem Tenugui, aby zachować je w czystości), zamiast japońskiej fryzury używana jest bambusowa czapka hanagasa ozdobiona sztucznymi kwiatami.
Tancerze zazwyczaj wykonują makijaż sceniczny w stylu Kabuki.
Niosą w prawej ręce żelazną maczugę z 4-6 żelaznymi pierścieniami przymocowanymi u góry, a w lewej, Chochin (japońską papierową latarnię) z wypisanym imieniem tancerza i maszerują śpiewając Kiyari – pieśni śpiewane przez służbę. Tradycyjne nakrycia głowy, obuwie i akcesoria są ściśle dostosowane do odgrywanej postaci , a całość przeniesiona wprost z okresu Edo.
Tradycja gejszy wywodzi się od mężczyzn-błaznów taiko-mochi (lub hōkan) (odpowiedników występujących na Zachodzie błaznów). W późniejszych czasach dołączały do tego zawodu kobiety, dla odróżnienia zwane onna-geisha, czyli „kobieta-gejsza”. Obecnie gejszami zostają wyłącznie kobiety o umiejętnościach artystycznych, bawiące gości rozmową, tańcem, śpiewem i grą na instrumentach (np. na shamisenie, koto czy shakuhachi). Słowo geisha składa się z wyrazów: gei (sztuka) i sha (osoba). W dialekcie regionu Kansai (w tym Kioto) używa się określenia geiko. Gejsze odgrywały znaczącą rolę w gospodarce i polityce Japonii. W okresie Meiji mówiono, że ambitny urzędnik powinien mieć dwa cele w życiu: wziąć za żonę gejszę i zostać ministrem. Jednak nawet gejsze nie będące żonami urzędników, posiadały ogromne wpływy. Przykładem były np. O-koi-san, oficjalna metresa księcia Tarō Katsury (1848–1913), czy Momokichi, kochanka księcia Tomomiego Iwakury (1825–1883).
Zanim kobieta zostanie gejszą, musi przejść sześcioletni okres nauki jako maiko . Termin maiko występuje tylko w Kioto. Odpowiednik maiko w Tokio to – hangyoku.
By stać się maiko, dziewczyna przechodzi kilka etapów kształcenia. Nosi też trochę inne stroje i fryzurę niż gejsza.
W ostatnich latach gejsz przybywa, głównie w Kioto. Jest to powodowane promocją tej tradycji przez rząd Japonii i coraz łatwiejszy dostęp do wykonywania tego zawodu. Zaprasza się również białe kobiety, które po uprzedniej stylizacji (ciężkie kimono, obi i nietypowe buty), pojawiają się na ulicach miast, odgrywając rolę japońskich piękności. Jest to wyczerpujące zajęcie, a każdy chce mieć z nią zdjęcie. Gejsze są charakterystycznym elementem japońskiej kultury.
Zostaliśmy zaproszeni do zagrania krótkiego koncertu podczas otwarcia nowego hotelu, oprócz luksusowego jedzenia, rzeźb lodowych i warzywno- owocowych, w centralnym punkcie ogromnego holu, na podwyższeniu – siedziała niczym bezcenny eksponat – Gejsza.
A teraz przełóżcie ten widok na polski grunt.