Obi- tradycyjny japoński pas, noszony od wieków przez mężczyzn, kobiety, a także dzieci, stanowi nieodzowny element wyposażenia kimona. Samurajowie za pas wkładali swe miecze, zaś dla kobiet był częścią ubioru podkreślającego ich talię.
Pierwsze Obi – prosty, cienki pasek, z czasem przekształcił się przyjmując wiele różnych odmian, rozmiarów, proporcji, długości i metod wiązania. Początkowo nie było znaczącej różnicy między pasami dla mężczyzn, czy kobiet, ale wraz z upływem czasu uległo to zmianie.
Obi są podzielone na różne kategorie według: projektu, materiału i zastosowania. Mogą być wykonane z wielu rodzajów tkanin, od ciężkich z brokatowymi splotami noszonych na wyjątkowe okoliczności, po lekkie jedwabne obi, na co dzień. Wykonuje się je również z materiałów takich jak: bawełna, konopie i poliester, chociaż to jedwabne obi są uważane za niezbędne, na oficjalne okazje. Współcześnie noszone są również gotowe, wstępnie zawiązane obi, znane jako tsuke lub tsukiri obi, proste w użyciu. Do produkcji obi używa się wysokiej jakości specjalistycznych tkanin, dlatego nowe obi kosztują więcej niż kimono. Mogą być niedrogie, jeśli są kupowane z drugiej ręki.
Na początku, w okresie Heian obi było szarfą przypominającą sznurek lub wstążkę i miało około 8 cm. szer.
W latach osiemdziesiątych XVII wieku szerokość damskiego obi wzrosła już dwukrotnie. W latach trzydziestych XVIII wieku damskie obi miały już około 25 centymetrów, a na przełomie XIX i XX wieku aż 30 centymetrów.
Męskie obi były najszersze w latach trzydziestych XVIII wieku i miały około 16 centymetrów.
Obecnie szerokości kobiecych Obi wynoszą 25-30 cm, a długości 3-4 metrów.
Pierwotnie wszystkie obi wiązane były z przodu. Pod wpływem zmieniającej się mody węzły można było wiązać z boku lub z tyłu. W miarę jak obi stawało się szersze, węzły stawały się coraz większe i wiązanie obi z przodu stało się kłopotliwe. Pod koniec XVII wieku obi wiązano już głównie z tyłu.
Obi dla kobiet występują w wielu rodzajach zależnie od ich zastosowania.
Hanhaba Obi = nieformalne
Nagoya Obi = nieformalne/swobodne do półformalnego/formalne
Fukuro Obi = Formalne Obi
Maru Obi = Bardzo formalny Obi
Maru ObiFukuro i Maru obi zwykle noszą panny młode, gejsze lub Maiko z formalnym kimonem, takim jak: kurotomesode i furisode (kimono z długimi rękawami). Obecnie, Maru obi ze zmodyfikowaną, dłuższą wersją – darari obi (dosł. „wiszące obi”) , noszone jest przez maiko.
Fukuro obi
Fukuro obi powstał pod koniec lat dwudziestych XX wieku. Fukuro obi jest wykonane z delikatnego brokatu lub gobelinu, z wzorem po jednej stronie. Tył fukuro obi może być podszyty zwykłym jedwabiem, dzięki czemu jest tańszy.
Nagoja obi
Wyprodukowany po raz pierwszy w mieście Nagoya pod koniec ery Taisho (1912-26), jest lżejszy, prostszy i wygodniejszy niż fukuro lub maru obi. Nagoya obi charakteryzuje się tym, że część obi jest wstępnie złożona i zszyta na pół. Wąską część owija się wokół talii, a szerszą tworzy kokardkę.
Hanhaba obi
„Han” oznacza „połowę”, a „Haba” oznacza „szerokość”. Jak sama nazwa wskazuje, jego szerokość wynosi około 15 cm. Hanhaba są zazwyczaj noszone do swobodnego kimona znanego jako yukata , najczęściej przez kobiety.
Białe obi
Podczas tradycyjnej japońskiej ceremonii ślubnej panna młoda nosi białe obi. W epoce Edo wdowa ubierała się na biało, co oznaczało, że nie wyjdzie ponownie za mąż.
Czarne obi
Istnieje również czarny pas obi, który jest wykonany z najlepszego jedwabiu z delikatnym wzorem i jest noszony jako część stroju żałobnego.
Heko
Heko obi to miękkie obi wykonane z cienkiego i niezwykle szerokiego pojedynczego paska materiału. Mogą mieć od 3 do 4 metrów długości i do 70 cm szerokości. Pierwotnie, heko obi noszone były wyłącznie przez dzieci, gdyż są bardzo wygodne i łatwe do zawiązania. Stały się popularne również wśród mężczyzn i kobiet. Heko obi są uważane za bardzo swobodne. Zwykle noszone tylko z yukatą na letnich festiwalach lub z kimonem, noszone w domu.
Kaku obi
Męskie obi, zwane Kaku obi, mają tę samą długość, co większość damskich obi – około 4 m, ale są znacznie cieńsze, zwykle mają tylko 10 cm szerokości. Pasują do wszystkich męskich kimon, czy yukaty. Powszechnie wykonuje się je ze splotu zwanego hakata ori, choć coraz powszechniejsze są także inne style np. kaku obi – sztywny, wąski pas, szer. około 10 cm, lub szeroki na około 50 cm, wykonany z popielatego lub czarnego jedwabiu, wiązany w węzeł i przeznaczony do wizytowego kimona.
Do prawidłowego zawiązania pasa Obi, potrzebne są liczne akcesoria:
Obi-ita – to długie usztywniacze umieszczone pomiędzy fałdami obi z przodu, nadające mu gładki, płaski wygląd. Niektóre rodzaje obi-ita mocuje się w talii za pomocą sznurków przed założeniem obi.
Obimakura – to mała poduszka, która podtrzymuje i kształtuje węzeł obi. Najpopularniejszy węzeł taiko musubi, noszony obecnie przez kobiety, jest wiązany i utrzymywany w miejscu za pomocą obimakury. Gdzie indziej jedna lub dwie duże obimakury są używane do wiązania darari musubi noszonego przez niektóre maiko.
Sznurek – Obijime, którym dodatkowo obwiązuje się pas.
Obidome – mała, ozdobna broszka zapinana na obijime z przodu, zwykle wykonana z metali i kamieni szlachetnych. Obidome noszone przez maiko są porównywalnie znacznie większe i mogą być najdroższym elementem gotowego stroju maiko.
Obiage – materiał przypominający szalik, którym wypełnia się pustą przestrzeń między kimonem a pasem obi od góry.
Obi wiązane jest z tyłu na wiele sposobów w zależności od okazji. Często zobaczymy ułożenie materiału przypominające mały „plecak”, wystylizowaną kokardę, letnie wiązanie przypominające bukiet kwiatów, luźny krótki ogon przy męskiej wersji , lub dostojne wiszące darari obi używane przez Maiko. Warto zwrócić uwagę na znak występujący na dole darari obi. Określa szkołę do której przynależy Maiko.
Tatsumura Textile, zlokalizowana w Nishijin w Kioto, jest dziś centrum produkcji obi. Fabryka założona w XIX wieku przez Heizo Tatsumurę, słynie z produkcji jednych z najbardziej luksusowych obi na rynku.
Stosowana tam technika – nishijin-ori , to dający efekt trójwymiarowy, misternie tkany materiał, a jego koszt sięga nawet 1 miliona jenów.
W XX wieku został założony przez Kazuko Hattori „Instytut Kimono”, w którym można nauczyć się, jak wiązać obi i prawidłowo je nosić. Wiedzę tę zdobywają zarówno kobiety jak i mężczyźni.
Obi jest też używane we wschodnich sztukach walki, gdzie przyjmuje zwykle postać najprostszą –wąskiego pasa wiązanego od przodu. Kolor pasa, jak wiemy, odzwierciedla stopień umiejętności danego zawodnika.
A teraz coś dla zmysłów.
Kiedy dotykasz obi, czujesz gładką tkaninę jedwabiu lub bawełny między palcami. Bogate wzory, intensywne kolory, hafty, czy zdobienia, cieszą wzrok.
Gdy owijasz obi wokół talii, słyszysz szmer tkaniny, wydającej delikatny dźwięk przy każdym ruchu. Jest to dźwięk, który towarzyszy zawsze japońskiemu misterium ubierania kimona.
Zapytałam znajomą Japonkę, czy mogłaby poszukać dla mnie taniego kimona , które chciałam komuś podarować. Zadała mi trzy pytania. Wzrost, waga, wiek. Zaskoczyło mnie to. Wydawało mi się, że kimono jest oversize. Myliłam się.
Pewnego dnia, Hatsumi, Mikiko i Mayumi ubrały nas w kimona. Wkładanie ich trwało dość długo. Próbuję przypomnieć sobie kolejność nakładania poszczególnych elementów. Można było się pogubić, to trudne dla laików. Dziwne uczucie kiedy ubierają cię trzy osoby. Efekt końcowy był jednak fantastyczny. Jeszcze tylko sesja fotograficzna na pamiątkę. I – gotowe. Muszę przyznać, że poruszanie się, czy siedzenie w takim stroju było trudne, zwłaszcza przez obi, które narzucało postawę i utrudniało ruch. To nic, choć przez chwilę mogłam poczuć się jak Japonka.
Jeszcze jedno, zwróćcie uwagę na sposób malowania karku przez Maiko. (zdjęcie)