Manga ( jap.漫画) – komiks, obraz, rysunek, szkic, karykatura – to forma sztuki wywodząca się z tradycji ozdabiania rycin i innych przedmiotów użytkowych.
Manga wyewoluowała z połączenia drzeworytu ukiyo–e i wschodniego stylu rysowania z zachodnimi technikami, przyjmując swoją obecną formę krótko po II wojnie światowej. Manga jest drukowana głównie w czerni i bieli, z wyjątkiem okładek i ewentualnie kilku pierwszych stron.
Niektóre popularne mangi są adaptowane na filmy animowane i seriale anime.
Pochodzenie słowa „manga” sięga XIX wieku, kiedy to opublikowano Edehon Hokusai manga (Manga Hokusaia do nauki rysowania), zawierającą rysunki mistrza Katsushiki Hokusaia. Termin ten pierwotnie odnosił się do karykatur i humorystycznych rysunków, zastępując wcześniejsze określenia jak „giga” czy „Tobae” (od imienia mnicha Tōby, autora Zwoju z humorystycznymi obrazami zwierząt i ludzi). W okresie Meiji, gdy Japonia otworzyła się na świat, zachodni artyści przekazywali Japończykom wiedzę na temat europejskich metod i technik graficznych.
W XX wieku słowo „manga” zaczęło być używane głównie w odniesieniu do japońskiego komiksu, który jest traktowany inaczej niż komiks w kulturze amerykańskiej. W Japonii manga jest uważana za formę sztuki i literatury popularnej . Spotyka się czasem z krytyką, głównie ze strony zachodnich odbiorców, ze względu na zawartą w niej przemoc i podteksty seksualne (choć już w epoce Edo tworzono erotyczne drzeworyty – shunga). Kontrowersje odnoszą się tylko do części twórczości. Artystom rysującym mangi daje się wolność w doborze tematyki, co pozwala im tworzyć komiksy dla różnych grup wiekowych i odbiorców o odmiennych zainteresowaniach.
W Japonii istnieje kilka określeń dla japońskiego komiksu, ale najczęściej używanym wśród fanów gatunku jest słowo „manga”. Z kolei osoby związane z branżą wydawniczą, poszukujące bardziej prestiżowej nazwy dla swojej profesji, często używają terminu „komikkusu”, który jest tłumaczeniem angielskiego „comic book”.
Większość mang jest publikowana w regularnie ukazujących się magazynach, które zazwyczaj zawierają od kilku do kilkunastu serii w formie odcinków. Każdy odcinek składa się z 20-40 stron i może zawierać pojedyncze historyjki lub ich poboczne wątki. Wydawnictwa drukują mangi na papierze niższej jakości, a ilość stron może wynosić od 200 do ponad 850.
Autorzy mang zaczynają od krótkich opowiadań obrazkowych, aby zdobyć uznanie czytelników. Jeśli opowiadania odniosą sukces, są kontynuowane, ale jeśli nie, mogą zostać przerwane nawet w trakcie rozwijającej się historii. Aby obniżyć koszty produkcji, większość mang jest drukowana w czarno-białej kolorystyce, z wyjątkiem okładek, które mają zachęcać kolorem.
Jeśli seria jest popularna i publikowana przez dłuższy czas, rozdziały kompletuje się i wydaje w oddzielnych tomikach zwanych tankōbon. Tankōbony są drukowane na papierze wyższej jakości, ponieważ trafiają do kolekcjonerów. Japońskie mangi charakteryzują się specyficzną kreską oraz innym układem stron niż w zachodnich komiksach. Czyta się je od prawej do lewej, co sprawia, że mangę przegląda się od końca do początku, czyli odwrotnie niż w krajach zachodnich.
Niektórzy zagraniczni wydawcy tłumaczonej mangi zachowują ten japoński układ „czytania od tyłu”, podczas gdy inni odwracają kierunek, jest to ukłon w stronę czytelników.
Mangi różnią się pod względem grafiki i stylu. Danego autora czy jego szkołę można rozpoznać po rodzaju kreski (od bardzo prostej, pojedynczej linii do rozbudowanej i pełnej szczegółów ), postacie mają „wschodnie” rysy i duże oczy. Taki styl rysowania stał się charakterystyczny dla mangi dzięki Osamu Tezuce, uznawanego za ojca współczesnej mangi, twórcy „Astro Boya” . Tezuka inspirował się stylem kreskówek Disneya, co wpłynęło na wygląd wielu jego postaci.
W wielu mangach można znaleźć wpływy komiksu zachodniego, ale większość jest charakterystyczna jedynie dla japońskiego komiksu.
Istnieje wiele stylów mangi.
Shōjo-manga to rodzaj mangi przeznaczony głównie dla dziewcząt, natomiast shōnen-manga jest skierowana głównie do chłopców. Seinen-manga adresowana jest głównie do młodych mężczyzn w wieku od 18 do 30 lat, a josei-manga opowiada o codziennym życiu kobiet w Japonii i jest skierowana do starszych nastolatek oraz dojrzałej widowni żeńskiej.
Oprócz tradycyjnych rodzajów mangi istnieją także mangi alternatywne np. gekiga, czyli komiksy dramatyczne, które poruszają tematy życia codziennego i problemy społeczne. Istnieje także „La nouvelle manga” to francusko-belgijsko-japoński ruch artystyczny, który stylistycznie przypomina mangę.
Wśród nurtów erotycznych w mandze można wyróżnić : ecchi, czyli lekko erotyczne komiksy, hentai – zawierające sceny erotyczne i pornograficzne, oraz komiksy o tematyce homoseksualnej. Są też takie jak shōjo-ai (dziewczęca miłość) , yuri oraz shōnen-ai (chłopięca miłość) lub yaoi (związki męsko-męskie). Każdy z tych rodzajów mangi ma swoje własne cechy i jest zaadresowany do odpowiedniej grupy odbiorców.
Manga zdobywa coraz większą popularność poza granicami Japonii . We Francji, Singapurze Australii, Nowej Zelandii, czy Indonezji kwitnie rynek komiksu japońskiego. W różnych krajach pojawiają się adaptacje dramatów dla dorosłych, oraz eksperymentalne formy mangi.
Brytyjska pisarka Emma Hayley postanowiła wydać dzieła Szekspira w formie japońskiego komiksu, aby w ten sposób zachęcić do czytania jego dramatów. Dzięki rosnącej popularności mangi poza granicami Japonii, coraz więcej osób na całym świecie ma okazję je odkryć.
Historia mangi w Polsce sięga lat 80. XX wieku, kiedy to po raz pierwszy opublikowano mangę w polskim przekładzie. Tym komiksem był „Black Knight Batto” autorstwa Buichi Terasawy i ukazywał się w odcinkach na łamach czasopisma „SFera”. W latach 90.tych pojawiła się w Polsce manga – „Aż do nieba” autorstwa Riyoko Ikedy. W tym czasie polskie mangi publikowano głównie w fanzinach – nieprofesjonalnych, nieoficjalnych publikacjach tworzonych przez ich entuzjastów.
Obecnie na polskim rynku działa wiele wydawnictw specjalizujących się w mandze, takich jak : Japonica Polonica Fantastica, Waneko, Hanami czy Studio JG. Manga jest również publikowana przez wydawców komiksowych, takich jak : Egmont czy Kultura Gniewu. Można też znaleźć magazyny poświęcone mandze i anime, takie jak : „Kawaii”, „Otaku”, „Kyaa!” czy „Arigato”, które cieszą się dużą popularnością wśród fanów japońskiej kultury.
Choć czytanie mang jest popularne obecnie na całym świecie, to ile czyta się ich w Japonii, to zupełnie inny poziom. Oczywiście nie każdy Japończyk czyta mangi, ale liczba fanów takiej literatury nie maleje. Można ich znaleźć praktycznie wszędzie i w każdym przedziale wiekowym. W kawiarniach znajdziesz regały z mangami, tak by móc przy kawce zanurzyć się w lekturze. Czytają wszyscy i dzieci i starsi, np. ktoś mógł wciągnąć się fabułę komiksowej historii trwającej już 10-15 lat, a zaczął ją czytać będąc dzieckiem. Nawet osoby w podeszłym wieku mają swoje ulubione mangi. W Japonii istnieją antykwariaty sprzedające używane mangi, często za równowartość 2-3 zł. Klientów nie brakuje.
Obserwując japońską koleżankę zatopioną w lekturze, przerzucającą strony w grubaśnym komiksie (jeden rysunek na stronie) zapytałam – ” Ciekawe ? ” – ” Bardzo ciekawe” – odpowiedziała z uśmiechem.