Dzisiejszy temat to – „Era Oświeconego Pokoju”
Już 122. cesarz Japonii, pośmiertnie zwany Meiji (jap.明治天皇 Meiji-tennō), tak jak okres jego panowania (okres Meiji -1868-1912). 明治時代 Meiji-jidai; nazwany „Erą Światłych Rządów” był świadkiem wojennych działań Japonii.
Od 25 grudnia 1926 do 7 stycznia 1989 roku na tronie cesarskim zasiadał Hirohito cesarz Shōwa (jap . 昭和時代 Shōwa-jidai), co tłumaczy się „Era Oświeconego Pokoju” Paradoksalnie okres ten był jednym z najburzliwszych w historii Japonii.
Celem tego artykułu jest próba ukazania wszystkich aspektów działań wojennych Cesarstwa Japońskiego, aby lepiej można było zrozumieć co doprowadziło do tragedii z pierwszych dni sierpnia 1945 roku i czemu obraz Japonii w oczach mieszkańców Azji tak bardzo różni się od tego, który mają Europejczycy.
Obraz roli Japonii w wojnie na Pacyfiku widziany jest, szczególnie w Europie, przez pryzmat bomb atomowych zrzuconych na Hiroszimę oraz Nagasaki. Eufemizmem byłoby powiedzenie, że to obraz niekompletny. Japonia była głównym agresorem w trakcie II wojny światowej toczonej na Dalekim Wschodzie. Agresorem, który dopuszczał się licznych zbrodni wojennych, prowadził badania nad bronią chemiczną oraz biologiczną na jeńcach, a także zmuszał swoich żołnierzy do samobójczych misji.
Wojna na Pacyfiku, która miała miejsce w latach 1894-1945, była częścią II wojny światowej. Rozpoczęła się pod koniec XIX wieku, podczas starcia z Chinami, które pokazało szybką modernizację armii japońskiej. Jednocześnie konflikt ten był pierwszym sygnałem ambicji imperialnych Cesarstwa. Dekadę później, Japonia zaangażowała się w kolejną wojnę. Zasadniczym celem japońskiego państwa stało się wyparcie Rosji z Mandżurii. W latach 1904-1905 wojska japońskie oraz rosyjskie toczyły zacięte walki, głównie na terenie wspomnianej Mandżurii, a także na półwyspie Liaotung.
Wojska japońskie dokonały inwazji na Mandżurię we wrześniu 1931 roku Incydent w Mukden (chin. Jiǔyībā Shìbiàn 九一八事变, jap. Manshujihen 満州事変) został uznany za początek długiej wojny na Pacyfiku. Był to pierwszy przypadek złamania postanowień Waszyngtońskiej Konferencji Pokojowej oraz paktu Kellogg-Briand. Brak zdecydowanej reakcji ze strony Ligi Narodów, Stanów Zjednoczonych oraz państw europejskich mógł wpływać na decyzje Włoch i Niemiec o zajęciu Abisynii w 1935 r. i zaatakowaniu Polski w 1939r. W marcu 1932 roku powstało marionetkowe państwo Mandżukuo w wyniku szybkiego zwycięstwa Japonii. W protokole japońsko-mandżurskim z września tego samego roku, nowe państwo zobowiązało się do respektowania praw i przywilejów, które Japonia uzyskała w porozumieniach z Chinami. W sierpniu 1936 roku Japonia ogłosiła swoje priorytety polityczne. Postawiono na wyeliminowanie zagrożenia ze strony Związku Radzieckiego oraz przygotowanie się do konfrontacji z Wielką Brytanią i Stanami Zjednoczonymi. Pod koniec 1937 roku Stany Zjednoczone sprzedawały Japonii blisko 55,4% kluczowych dla działań wojennych, materiałów. W grudniu tego samego roku, Japończycy zniszczyli amerykańską łódź, pogarszając stosunki między oboma krajami. Dopiero na wiosnę 1938 roku podjęto decyzję o znacznym ograniczeniu eksportu do Japonii. W 1938 roku Japonia rozpoczęła ofensywę w północno-zachodnich Chinach, dążąc do zdobycia prowincji Ānhuī i Hénán. Kampania miała na celu zmuszenie rządu Kuomintangu do kapitulacji. W bitwie o Hànkǒu walczyło 380 tys. żołnierzy japońskich i 750 tys. chińskich. Pomimo przewagi liczebnej, armia chińska nie była w stanie powstrzymać lepiej wyposażonej armii japońskiej. Po 1938 roku Japończycy kontrolowali główne miasta i linie kolejowe w Chinach. Chińskie wojska prowadziły jedynie wojnę partyzancką. Wojna w Chinach w 1940 roku kosztowała Japonię półtora miliona dolarów dziennie. Wewnątrz dowództwa armii japońskiej panował rozłam co do największego zagrożenia dla bezpieczeństwa Japonii. Oficerowie marynarki uważali, że są nim Stany Zjednoczone. Domagali się większych nakładów na flotę w celu ochrony tras morskich i uzyskania dostępu do surowców w Azji Południowo-Wschodniej i na Południowym Pacyfiku. Walki w Chinach podczas wojny na Pacyfiku trwały przez większość tego okresu. Japończycy próbowali złamać morale chińskich żołnierzy, a Chińczycy odpowiedzieli ofensywą nazwaną „ofensywą stu regimentów”, podczas której niszczyli japońską infrastrukturę. W odpowiedzi Japończycy wprowadzili na terytorium Chin politykę „trzech wszystkich”, która polegała na zabijaniu, paleniu i plądrowaniu wszystkiego. Pod koniec grudnia Japonia potwierdziła neutralność wobec wojny w Europie. 23 września Japonia podpisała pakt z rządem Vichy, na mocy którego armia japońska wkroczyła do Indochin. 7 września 1940 roku, minister spraw zagranicznych Japonii podpisał układ trójstronny o charakterze przymierza militarnego z Trzecią Rzeszą oraz Włochami. Niemcy oraz Włochy uznały przywództwo Japonii w tworzeniu „Wielkiej Azji” a Japonia przywództwo Niemiec i Włoch w tworzeniu nowego porządku w Europie Latem 1941 roku aż 50 tys. żołnierzy japońskich wkroczyło do Indochin, zajęto południowy Wietnam,w dalszej kolejności terytorium Kambodży. Japończycy postanowili zostawić francuską administrację u władzy, a w dodatku odstąpili państwu Syjam dwie kambodżańskie prowincje.
Toczyła się dyskusja, czy Japonia powinna zaatakować Związek Radziecki, czy też przeć głębiej w Azję Południowo-Wschodnią, szczególnie w kierunku holenderskich Indii Wschodnich.
Od lipca 1941 roku trwały negocjacje mające na celu zniesienie amerykańskiego embarga. Strona japońska oferowała wycofanie się z Indochin ale zaznaczała, że nie ma zamiaru opuścić Chin oraz zerwać paktu z Niemcami oraz Włochami.
W1941 podjęto decyzję o rozpoczęciu wojny ze Stanami Zjednoczonymi, jeśli do października nie zostanie zawarte porozumienie w kwestii dostaw ropy naftowej. Plan działań wojennych zakładał szybkie uderzenie na Pearl Harbor oraz zniszczenie wojsk amerykańskich na Filipinach. Liczono jednocześnie na dominację Niemiec w Europie, co spowoduje, iż Stany Zjednoczone nie będą w stanie zaangażować wszystkich swoich sił militarnych w wojnę na Pacyfiku.
7 grudnia 1941 według czasu lokalnego, japońska marynarka zaatakowała amerykańską bazę w Pearl Harbor. Jednocześnie, cały czas prowadzono wojnę w Azji Południowo-Wschodniej. 8 grudnia 1941 roku Japonia zajęła Syjam, a następnie Malaje. Ofensywę w tym kierunku planowano już od inwazji na Chiny w 1937 roku. Wojska japońskie poruszały się błyskawicznie. W lutym 1942 roku zajęty został Singapur, który został przemianowany na Shōnan (昭南) Zdecydowano się zająć tereny należące do Holendrów. Pod koniec lutego, po bitwie morskiej, Holandia ogłosiła kapitulację.
Pod panowaniem Japonii znajdowały się wyspy Gilberta, wyspy Salomona, północna część Nowej Gwinei, Filipiny, Indonezja, Malaje, Birma, Syjam oraz wspomniane już Indochiny. Na zajmowanych terenach Japończycy powoływali marionetkowe rządy. W japońskich obozach jenieckich znalazło się wtedy blisko 170 tys. żołnierzy alianckich. Jeńcy byli traktowani bardzo źle, często zatrudniano ich do wykonywania zakazanych przez prawo międzynarodowe robót związanych z prowadzeniem działań wojennych. Szczególnie brutalnie potraktowani zostali Filipińczycy. Zaowocowało to powstaniem licznej partyzantki składającej się głównie z muzułmanów. Podbój przez armię japońską licznych terytoriów w Azji Południowo-Wschodniej wynikał z chęci zajęcia obszarów wyjątkowo bogatych w surowce naturalne. Kluczowe dla Japończyków były : ropa naftowa, metale oraz kauczuk.
Japońskie dowództwo było podzielone, jeśli chodzi o kierunek następnych działań wojennych. Siły lądowe uważały, iż należy się skupić przede wszystkim na okupacji oraz eksploatacji terenów już zdobytych. Marynarka była zdania, że Japonia nie jest w stanie wygrać wojny, jeśli nie będzie kontynuowała zdecydowanej ofensywy. Sugerowano, aby zaatakować Hawaje, a następnie Cejlon.
Churchill i Roosevelt zgodzili się, że należy w pierwszej kolejności zakończyć wojnę w Europie. Stany Zjednoczone postanowiły wziąć praktycznie cały ciężar wojny na Pacyfiku na siebie. Jednak nie można pominąć niezwykle istotnej roli Chin. Rozproszona armia chińska, pomimo bardzo słabego wyposażenia, wiązała w walce znaczne siły japońskie, nie pozwalając Japończykom w pełni skoncentrować się na walce ze Stanami Zjednoczonymi.
W kwietniu 1942 roku spadły pierwsze bomby na Tokyo. Dowództwo japońskie błędnie uznało, że bazą wypadową dla amerykańskich samolotów jest atol Midway. Podjęto decyzję o zajęciu atolu w celu uniemożliwienia dalszych ataków.
Pierwszym etapem inwazji na Japonię miało być zajęcie niewielkiej wyspy Iwo Jima (硫黄島). Operacje rozpoczęto w lutym 1945 roku, a w marcu wyspa została ostatecznie zdobyta.
W walkach zginęło ponad 100 tys. Japończyków w tym 3 tys. kamikaze. Kolejny cel stanowiła Okinawa (沖縄本島). W kwietniu Amerykanie zajęli wyspę. Wyspa ta była kluczowa dla amerykańskiej armii, miała bowiem stanowić główny przyczółek do inwazji na jedną z głównych japońskich wysp, Kyūshū (九州).
Zajęcie Okinawy kosztowało życie blisko 12 tys. amerykańskich żołnierzy i ok. 150 tys. Japończyków (w tym wielu cywili). Alianci uświadomili sobie, że Japonia będzie walczyła do samego końca. Szacowano, że odbicie wszystkich zajętych przez armię japońską terenów może potrwać aż do 1946 roku.
Na wiosnę 1945 roku prowadzony od 1941 roku projekt „Manhattan” był bliski sukcesu. Oznaczało to, że Stany Zjednoczone mogły już wkrótce wejść w posiadanie bomby atomowej.
Podjęto decyzję, że jeśli Japonia nie zaakceptuje bezwarunkowego poddania się, bomba zostanie zrzucona.
Pod koniec lipca 1945 roku odbyła się konferencja w Poczdamie. 25 lipca amerykańscy dowódcy wyznaczyli wstępny termin zrzucenia bomb atomowych na początek sierpnia, jeśli tylko pogoda na to pozwoli. Jednoczenie w deklaracji poczdamskiej wezwano Japonię do bezwarunkowej kapitulacji zaznaczając, że w wypadku odmowy, zostanie ona całkowicie zniszczona.
27 lipca, dzień po przyjęciu deklaracji poczdamskiej, Ministerstwo Spraw Zagranicznych Japonii uznało, że należy zakończyć wojnę. Minister Tōgō Shigenori (東郷茂徳) upierał się, aby upewnić się, że instytucja cesarza zostanie zachowana. Premier Suzuki Kantarō (鈴木貫太郎) uznał jednak, że należy zignorować tę deklarację i kontynuować wojnę.
Z przechwyconych przez amerykański wywiad depesz japońskiego rządu do Rosjan wynikało, że Japończycy chcą zakończyć wojnę, ale nie mogą się zgodzić na przedstawione warunki. Amerykańskie dowództwo miało ciągle w pamięci walki o Okiwanę i zdawało sobie sprawę, że przedłużanie wojny wiązałoby się ze znacznymi stratami wśród amerykańskich żołnierzy.
6 sierpnia 1945 roku bombowiec Enola Gay zrzucił bombę atomową na Hiroszimę. Japończycy doznali szoku. Nie potrafiono wytłumaczyć, co się dokładnie stało. Jednoczeście podejmowano usilne starania, by przekonać ZSRR do zachowania neutralności. Jednak 8 sierpnia dotarła depesza, że Związek Radziecki wypowiada Japonii wojnę.
Dzień później, Amerykanie zrzucili drugą bombę atomową na Nagasaki.
Momentalnie zwołano w Tokyo konferencję z uczestnictwem między innymi, premiera Suzuki Kantarō, ministra spraw zagranicznych Tōgō Shigenori oraz radcy cesarskiego Hiranuma Kiichirō. Opinie co do kapitulacji były podzielone. Kadra oficerska była przeciwna poddaniu się.
Premier wraz z ministrem spraw zagranicznych byli za kapitulacją, ale jedynie przy zachowaniu instytucji cesarza. Ostatnie decyzje o poddaniu się podjął 10 sierpnia sam cesarz Hirohito (裕仁)
Wojna na Pacyfiku pociągnęła za sobą blisko 24 miliony istnień ludzkich po stronie aliantów oraz narodów okupowanych. Śmierć poniosło ok. 3 miliony Japończyków z czego 80% to żołnierze marynarki. Ta podawana przez historyków liczba ofiar stanowi 1/8 liczby zabitych w wyniku działań armii japońskiej.
cyt. skrót na podstawie artykułu Maciej Pletnia -Działania-wojenne-Japonii-na-Pacyfiku-1940-1945
Napad na Chiny i uzyskanie władzy nad Koreą, bardzo kosztowna dla Japonii wojna z Rosją, a w 1910 włączenie Korei do Japonii oraz opanowywanie gospodarcze Mandżurii. 1932 r częściowy podbój Chin i wasalne Mandżukuo. W 1937 r otwarta wojna z Chinami oraz początek – na razie dyplomatyczny – konfliktu z USA. W tzw. międzyczasie próba podboju Mongolii i konflikt z ZSRR zakończony klęską pod Chałchin-Goł. W 1941 akt ostatni: wojna z USA i Zachodem. Chyba przyznacie, iż w agresywności Japonia pobiła wszelkie rekordy. Pięćdziesiąt lat i pięć niemałych wojen.
Mimo kapitulacji i tragicznego zakończenia wojny Japonia nie zmieniła swoich imperialistycznych poglądów względem sąsiednich azjatyckich krajów i ich mieszkańców dyskryminując ich na każdym kroku. Nawet trzecie pokolenie urodzonych na terenie Japonii Koreańczyków nie posiada japońskiego obywatelstwa i jest gorzej traktowane. Byłam świadkiem wielce nieodpowiedniego zachowania kelnera względem przemiłych profesorów z uniwersytetu w Seulu, którzy wybrali się na wycieczkę do Japonii. Czułam się zawstydzona jego zachowaniem, którym podkreślał swoją wyższość rasową. Jednocześnie słyszałam kiedy młodzi Japończycy mówili o sobie „yellow monkey” a także, gdy z szacunkiem zwracali się do Amerykanów. Od jednego z Japończyków usłyszałam, że właściwie są wdzięczni, że bomby zostały zrzucone, bo w innym przypadku walczyliby do ostatniego żołnierza. Jakże trudno to pojąć…