芸者 Geisha
sztuka osoba
Ludziom Zachodu gejsze błędnie kojarzą się z prostytutkami.
Tymczasem sam termin gejsza oznacza osobę obdarzoną artystycznymi
zdolnościami – dziś najczęściej kobietę, która potrafi poprowadzić
ceremonię parzenia herbaty, grać na instrumentach, tańczyć,
śpiewać i toczyć błyskotliwe konwersacje.
Geisha jest nie tylko tancerką, pieśniarką, osobą grającą na shamisenie, biwa czy bębenkach taiko, ale przede wszystkim czarodziejką przywołującą świat fantasy, tajemniczy, ekskluzywny i niezwykły.
Od wieków owe wyrafinowane artystki były symbolem elegancji, gracji i talentu.
W języku japońskim istnieje na nie kilka określeń
z rozróżnieniem których cudzoziemcy mają problem.
Maiko, Geiko, Hangyoku, Geisha – wszystkie oznaczają kobietę sztuki – artystkę.
Maiko i Geiko – to określenia występujące wyłącznie w Kioto,
Hangyoku i Geisha – używane są w innych regionach Japonii.
Zobaczenie Geiko w Kioto jest rzadkością, ale nie jest niemożliwe .
Pierwotne gejszami byli mężczyźni (taiko–mochi lub hōkan) jakby
odpowiednicy występujących na Zachodzie królewskich błaznów.
Z czasem dołączały do tego zawodu kobiety,
dla odróżnienia zwane onna–geisha, czyli „kobieta-gejsza”.
Obecnie gejszami zostają wyłącznie kobiety.
W Yoshiwarze (Edo, dzisiejsze Tokio)( Shimabara w Kioto)
i innych dzielnicach miłości, gejsze były ściśle oddzielone od prostytutek.
Tym niemniej pierwsze żeńskie gejsze wywodziły się ze środowiska
prostytutek (pierwsza kobieta, która nazywała siebie gejszą,
była prostytutką z Fukagawa i pojawiła się około 1750 roku,
co zbiega się ze schyłkiem Oiran omawianych w odc.63).
Ostatnią z tradycyjnych Oiran datuje się na rok 1761.
Amerykanie okupujący Japonię po drugiej wojnie światowej
korzystali z usług japońskich prostytutek
(tzw. geisha girls), które tylko stylizowały się na gejsze.
Tymczasem szkolenie na gejszę nie jest łatwą drogą. Naukę rozpoczyna się
w wieku około 17 lat. Uczennica musi opuścić rodzinny dom
i zamieszkać w okiya – szkole prowadzonej przez emerytowaną gejszę.
W tym czasie właścicielka szkoły jest nazywana okaa-san
(お母さん, jap. „matka”), z kolei starsze adeptki to „onee-san”
(お姉さん, jap. „starsza siostra”).
Oprócz konfiskaty telefonów oraz rzadkich kontaktów z rodziną,
adeptki są zobowiązane do pomagania przy sprzątaniu
i gotowaniu w okiya.
Muszą również opanować mówienie dialektem Kansai
obowiązującym w Kyoto (dotyczy Okiya w Kyoto).
Uczą się asystując doświadczonym koleżankom. Jest to tak zwane minarai,
czyli „szkolenie przez obserwację”
Podczas trwającej 6 lat nauki, maiko zyskuje wiedzę
z zakresu literatury, poezji oraz dobrych manier. Ponadto uczy się tańczyć,
śpiewać i grać na instrumentach.
Adeptki charakteryzują się ubiorem w dość krzykliwych barwach
i sporą ilością ozdób we włosach. Noszą też Maru obi lub Darari obi –
długie wiszące z tyłu obi, w którego dolnej partii zwykle umieszczany
jest niczym tarcza, znak ich szkoły.
Maiko noszą specjalne obuwie zwane w Kyoto „Okobo” wykonane
z drewna o wys.10 cm. Ścięte z przodu koturny mają na spodzie
umieszczone dzwoneczki informujące o każdym stawianym kroku.
To symbol czystej młodości. W trakcie szkolenia kandydatki przyjmują
pseudonim artystyczny nawiązujący do imienia onee-san,
u której pobierało się nauki. Zwieńczeniem nauki jest taniec, który musi
wykonać każda Maiko, aby stać się Geiko… To taniec zwany „Kurokami” (Czarne Włosy) –
historia niespełnionej miłości Tatsuhime. Odrzucona, dręczona zazdrością
i smutkiem czesała swe włosy (kami).
Po ukończeniu szkolenia, w wieku około 20 lat, młoda kobieta
zostaje wreszcie geiko, porzuca wówczas wielobarwne kimono
oraz ozdoby we włosach na rzecz bardziej stonowanego ubioru.
Uważa się bowiem, że prawdziwa geiko nie potrzebuje żadnych
ozdób dla podkreślenia swojego piękna. Zmienia obuwie z „Okobo”
na „Zouri”.
Koniec szkolenia nie jest jednak końcem rygoru. Poza koniecznością
ciągłego doskonalenia swojego rzemiosła, gejszę obowiązuje
surowy zakaz wchodzenia w związki, wychodzenia za mąż
oraz zakładania rodziny.
Zasada tego zawodu brzmi:
„bycie żoną sztuki, nie mężczyzny”. Musi również zawsze zachować odpowiednie
maniery oraz twarz, niezależnie od zachowania klienta, a trzeba
pamiętać, że pracuje na przyjęciach,
gdzie w ruch idzie alkohol.
Główną funkcją gejszy jest stworzenie atmosfery szyku
i radości dla bogatej klienteli zaakceptowanej przez Okaasan.
Jej obecność dodaje uroku i piękna każdemu wydarzeniu czy spotkaniu.
Gdy Maiko uzyskają status Geiko,
mogą mieszkać i pracować na własną rękę, chociaż nie wolno
im zawierać małżeństw. Jeśli Geiko zdecydują się na zawarcie
związku małżeńskiego, tracą status Geiko. Gejsze są zazwyczaj
wykwintnie ubrane w tradycyjne kimona, zachowują się subtelnie,
a także mają wiedzę nie tylko o przeszłości, ale także o współczesnym
świecie. W obecnych czasach gejsze nadal żyją w okiya,
przynajmniej kiedy pobierają naukę i muszą być w jednym
z nich zarejestrowane, nawet jeżeli później mieszkają samodzielnie.
Na miejsce spotkań młode maiko prowadzone są w grupie przez okaa-san
lub mężczyznę pracującego w roli opiekuna – ochroniarza, który zawsze
idzie przodem torując im drogę. Przyzwyczajona do polskich standardów,
że mężczyzna przepuszcza kobietę przodem, początkowo mnie to raziło.
Dziś prawdziwe gejsze można spotkać tylko w niewielkich enklawach,
zwanych miastami kwiatów. Najbardziej prestiżowa to – Gion w Kioto.
Kilka enklaw istnieje także w Tokio. Jest ich jednak coraz mniej,
zmniejsza się także liczba gejsz. Według najnowszych danych, obecnie
w Japonii pracuje jedynie około 1000 gejsz.
Jest to znaczny spadek w porównaniu do lat świetności tej profesji,
gdy ich liczba sięgała nawet kilkudziesięciu tysięcy. Wielu ekspertów
uważa, że zmniejszenie się liczby gejsz jest wynikiem zmian społecznych,
ekonomicznych i kulturowych, które zachodzą w Japonii od kilku dziesięcioleci.
Mimo to, gejsze nadal pozostają ważnym elementem japońskiej kultury i dziedzictwa.
Ich piękno, talent i wyrafinowanie przyciągają turystów
z całego świata pragnących poznać tę unikatową tradycję.
Zarobki gejszy wahają się od 5 do 15 tysięcy dolarów
( przeciętna kobieta w Japonii zarabia około 2 tys).
Jeśli Gejsza chce wyjść za mąż, musi rzucić pracę. Kiedy już ją rzuci,
zazwyczaj powrót jest niemożliwy , może jednak zadebiutować
od nowa w innym mieście, pod innym nazwiskiem
i według innych zasad.
Gejsza w przeciwieństwie do kurtyzany czy prostytutki
nie musiała uprawiać seksu ze swoim klientem, choć nie było
i nadal nie jest to wykluczone, ale jest to jej prywatną sprawą.
Nie ma określonego wieku emerytalnego dla gejsz,
mogą pozostać nimi przez całe życie, chociaż wiele ostatecznie rezygnuje
z zawodu w wieku trzydziestu i czterdziestu lat.
Z drugiej strony mogą mieć dzieci – i jest to stosunkowo powszechne.
Dla pozostałych, które wybrały bycie gejszą, jest to zawód na całe życie,
Jeśli nie rezygnują, większość zostaje właścicielkami lub dziedziczy okiya,
do którego są przypisane i prowadzi dom gejszy.
Najstarszą przedstawicielką tej profesji była zmarła w 1996 roku
w wieku 102 lat Tsutakiyokomatsu Asaji, która pozostawała
aktywna zawodowo aż przez 80 lat.
W Japonii nikogo nie dziwi, gdy żonaci mężczyźni spędzają czas w towarzystwie gejsz. Istnieją herbaciarnie przeznaczone wyłącznie dla mężczyzn. To zamknięty i bardzo tajny świat , przypomina trochę klub dla panów, members club. Bardzo trudno jest komukolwiek wejść do takiej herbaciarni. Jedyną drogą jest personalne zaproszenie. Impreza trwająca trzy godziny rozpoczyna się od jedzenia i sake, a następnie do klientów dołączają maiko i geiko. W ten sposób poważna dyskusja biznesowa przekształci się w zabawną, wesołą imprezę. W pewnym momencie artystki pochwalą się tańcem, śpiewem i grą. Po latach edukacji geiko potrafią rozmawiać na każdy temat. W trakcie spotkania nie jedzą , mogą pić alkohol. Popularne maiko i geiko spędzają wieczór chodząc od jednej herbaciarni do drugiej i rzadko wracają do domu przed 2:00 w nocy. Ich zadaniem jest stworzenie fantastycznego świata gdzie każdy mężczyzna czuje się kimś specjalnym, częścią świata zbudowanego na pochlebstwach a wszystko strzeżone jest tajemnicą. Godzinna zabawa w O-chaya (herbaciarni) kosztuje około 150 dolarów od osoby plus 600 dolarów za towarzystwo gejszy. Przeciętny wieczór z gejszą może kosztować tysiąc dolarów od osoby. Rachunki są wysyłane do sponsorów po wydarzeniu, a kwota nigdy nie jest kwestionowana. Podczas jednego z moich muzycznych pobytów w Japonii Shyacho (właściciel klubu w którym występowaliśmy) spytał mnie czy mogłabym uczestniczyć jako hostessa w przyjęciu firmowym wytwórni Nikka Whisky w której zaopatrywał w alkohol swoje kluby i restauracje. Zaciekawiona propozycją zgodziłam się. Przyjęcie odbywało się na obrzeżach miasta, w otoczonej zielenią kameralnej okolicy. Klimat podobny do tego, którego doświadczyłam w drodze na ceremonię parzenia herbaty. Zapamiętałam ułożone z kamieni wejście i stopień gdzie pozostawiłam buty. Kobieta w kimonie wprowadziła mnie do dużego szklanego pawilonu. Wewnątrz, po obu stronach obszernej sali stały długie stoły a przy nich siedzieli zaproszeni goście, pracownicy wytwórni. Wskazano mi miejsce przy uroczym ok.80 letnim właścicielu firmy a moim zadaniem była rozmowa i nalewanie mu napojów w razie potrzeby. W sali panowała podniosła, elitarna atmosfera, wyczuwalny szacunek dla bossa, wysoka kultura . Nasza rozmowa toczyła się po japońsku i angielsku . Bywałam na różnych przyjęciach, ale to było wyjątkowe, miało w sobie rodzaj tajemnicy. Na chwilę poczułam się jak gejsza...