Japońskie SUMO: Moc, Tradycja i Spektakl!
Tokyo, Japonia – Wchodząc na arenę, ulegasz natychmiast zaczarowanej atmosferze, która wypełnia to miejsce. Jest głośno, tłumy kibiców siedząc kaskadowo na poduszkach, skandują rytmiczne okrzyki, a odgłos dętej trąbki dodaje dodatkowej energii. To właśnie japońskie SUMO, jedna z najstarszych i najbardziej fascynujących tradycji sportowych na świecie.
Sumo, wywodzi się z ponad 1500-letniej historii Japonii, to niezwykły sport, który wymaga nie tylko ogromnej siły fizycznej, ale również techniki, elastyczności i umiejętności taktycznych. Polem walki jest koło o średnicy 4,55 m, wyznaczone przez okrąg wykonany ze słomy ryżowej (shōbu-dawara), zwiniętej w gruby powróz i do połowy wkopanej w dohyō, czyli podwyższony, kwadratowy ring o boku 6,7 m, wykonany z twardo ubitej gliny na wysokość od 37 do 60 cm. Powierzchnia jest posypana piaskiem. Na zewnątrz okręgu piasek jest starannie wyrównywany przed każdym pojedynkiem, aby w niejasnych przypadkach sędziowie mogli po śladach, określić zwycięzcę. Dohyō jest budowane na nowo przed każdym turniejem. Odpowiedzialni są za to yobidashi – asystenci turnieju, którzy m.in.: wywołują zapaśników do walki, utrzymują porządek pomiędzy walkami, dbają o zapas ceremonialnej soli oraz odświeżającej i oczyszczającej „wody mocy” chikara-mizu do płukania ust przed walką.
Ponad ringiem zawieszony jest dach (tsuriyane lub yakata), podkreślający związki sumo z chramami shintō. Znajdujące się w rogach dachu długie frędzle, zastąpiły filary, które w przeszłości podtrzymywały dach. Ponadto, taka zmiana pozwala widzom lepiej widzieć przebieg walki.
Każdy z frędzli jest w innym kolorze: zielonym, czerwonym, białym i czarnym. Mają one także znaczenie religijne – symbolizują opiekuńczych bogów, a także kierunki świata i cztery pory roku. Początek turnieju rozpoczyna prezentacja zawodników, którzy ustawiają się wokół dohyō, każdy ubrany w keshō-mawashi, jedwabny, zdobiony haftami i kosztujący fortunę fartuch – strój reklamujący szkołę, z której się wywodzi. Spiker głośno zapowiada imię każdego z nich. Po reakcji tłumu wyraźnie słychać, którzy zawodnicy są faworytami.
Zawodnicy Maku-uchi stają w kręgu i zaczynają krótki, synchroniczny niby-taniec, na który składa się podnoszenie rąk i prezentacja fartucha.
Następnie, na dohyō wkraczają sponsorzy oferujący przyszłym zwycięzcom pokaźne sumy. Sumo – jak żaden inny sport – obwarowane jest skomplikowanym ceremoniałem, wywodzącym się z czasów feudalnej Japonii. Przejawia się on w ściśle określonym systemie zależności, trybie życia i treningu zawodników, jak i w sposobie rozgrywania samych zawodów.
Przed rozpoczęciem pojedynku, zawodnicy rzucają przed siebie garść soli, aby oczyścić arenę i następnie wykonują shiko. Czynność ta polega na przenoszeniu ciężaru ciała z nogi na nogę, podnoszeniu ich kolejno w górę i opuszczaniu z mocnym uderzeniem w podłoże, aby przepędzić złe moce. Następnie, płuczą usta chikara-mizu, wodą dającą siłę, wypluwają ją, zasłaniając usta ceremonialną białą chusteczką, później, obsypują solą oczyszczająco swe ciała , aby w końcu wejść do środka kręgu, ukłonić się i przyjmując pozycję kuczną, wykonać rytuał o nazwie chirichōzu. Zawodnicy kłaniają się wtedy sobie, kucają, tak jakby mieli walczyć, ale po chwili znów się podnoszą i obchodzą ring. Część ceremonialna jest znacznie dłuższa, niż sam pojedynek, który zazwyczaj trwa kilkanaście sekund.
Na arenie pokazują się kolosalne postaci, znane jako sekitori, które wbijają się w siebie z niewiarygodną siłą. Każdy z nich ma ponad 180 cm wzrostu i waży przynajmniej 150 kg, a ich ciała są pokryte warstwami mięśni. Ich wielkie, skąpo ubrane sylwetki emanują potężną mocą i pewnością siebie. Pojedynek polega na wypchnięciu przeciwnika poza pole walki, lub spowodowaniu, aby dotknął powierzchni dohyō, jakąkolwiek inną częścią ciała, niż podeszwy jego stóp.
Walki sumo to prawdziwa uczta dla oczu. Według dawnych legend, Sumo narodziło się z walk bogów, którzy rywalizowali ze sobą. Obecnie jest to forma hołdu dla bogów, a zawodnicy walczą i wygrywają w ich imieniu. Zwycięzca nie może jednak okazać radości publicznie. Choć wewnętrznie może być bardzo szczęśliwy, musi zachować powagę, walczy przecież dla bóstw.
Sumo jest głęboko zakorzenione w kulturze i historii Japonii, ściśle związane z samurajami. Niektórzy wrestlerzy noszą fryzury (ichomage) , które przypominają – te samurajów. Ponadto niektórzy z najbardziej znanych zawodników, przynoszą na walki katanę – tradycyjny japoński miecz samurajski. Sumo ma wiele różnych szkół, które można by porównać do „stajni”. Młodzi adepci mieszkają razem, trenują, ćwiczą i jedzą posiłki wraz ze swoimi kolegami. Tylko nieliczni z nich osiągną sukces i zostaną zauważeni. Telewizja emituje tylko wybrane starcia. O większości sumo wrestlerów świat po prostu nie usłyszy.
Dieta sumo wrestlerów jest bardzo kaloryczna, sięgając nawet 8000 kalorii dziennie. Podstawą diety rikishi jest znana potrawa o nazwie chanko-nabe, która pozwala pozyskiwać i utrzymywać niezbędne kilogramy wagi. Jest to „gorący garnek” (ang. hot pot) wypełniony bulionem, różnego rodzaju mięsem, grzybami, tofu i warzywami. Restauracje serwujące ten posiłek znajdują się w pobliżu hal sportowych, gdzie odbywają się turnieje. Właścicielami tych lokali są często byli zawodnicy. Różne szkoły mają odmienne zasady dotyczące posiłków. Jedne szkoły preferują jedzenie częściej, podczas gdy inne zalecają jedzenie tylko raz dziennie, aby spowolnić metabolizm. Lokalne restauracje chętnie zapraszają znanych wrestlerów, oferując im nieskończoną ilość jedzenia w zamian za reklamę co stanowi dla nich pokaźne, dodatkowe źródło utrzymania.
W sumo nie istnieją kategorie wagowe, wszyscy walczą ze sobą niezależnie od wagi ciała. Średnia waga zawodników to około 165 kg przy wzroście 185 cm. Choć sumo wrestlerzy są znani z większych rozmiarów, średnia tkanka tłuszczowa wynosi tylko 32%, co nie jest tak dużo, jak się powszechnie sądzi. Sumo jest traktowane jako narodowy sport Japonii, jednak w 2011 miały miejsce skandale, które podważyły jego reputację. Jednym z nich były ustawione walki, co spowodowało degradację i zawieszenie zawodników. Drugi, gdy jeden z zawodników brał udział w wypadku samochodowym ze skutkiem śmiertelnym. Wówczas wrestlerom zakazano prowadzenia aut.
Nazwiska sumo wrestlerów, przed którymi jeszcze długa droga do doskonałości , są na plakatach napisane tak drobnym drukiem , że do ich odczytania potrzebne jest szkło powiększające. Nazywa się ich „mushimegane”, co oznacza „oczy robaka”.
Sumo jest nie tylko sportem, ale również ważną częścią japońskiej kultury i tradycji. Japończycy darzą ten sport wielkim szacunkiem i podziwem, co sprawia, że jest dla nich, niemal świętością. Sumo jest tradycyjnym sportem japońskim, który ma swoje korzenie w rytuałach shintō. Walki sumo były organizowane jako modlitwa do bóstw walki, a zapaśnicy występowali przed cesarzem jako część ceremonii dworskiej o nazwie sechie-zumō. We wczesnym okresie, sumo przekształciło się z obrzędu agrarnego w rytuał religijny i polityczny.
Podstawowe formy i zasady sumo, które obowiązują do dziś, zostały opracowane w okresie Edo (1603-1868). Organizowano wówczas zawody, których celem było zbieranie pieniędzy na budowę świątyń, chramów i remontowanie mostów. To doprowadziło do ukształtowania się zawodowego sumo.
Po zakończeniu walki, zwycięzca czeka na skraju dohyo w pozycji kucznej na sędziego, który w ceremonialny sposób kończy walkę, często wręczając nagrodę sponsorską. Obdarowany również odwzajemnia rytualny, dziękczynny ruch ręką . W przypadku wątpliwości co do wyniku walki, spór roztrzyga grupa 5 sędziów bocznych – shinpan, obserwujących walkę z zewnątrz dohyo. Ubrani są w tradycyjne, czarne stroje męskie. Sędziowie sumo, znani jako gyōji, noszą strój oparty na średniowiecznych ubiorach dworskich. Kolor i wzory stroju odpowiadają rangom dywizji, rangom zawodniczym, którym sędziują. Ważnym elementem ich stroju jest gunbai, który był niegdyś wachlarzem bojowym, używanym do komunikacji na polu bitwy.
Sędziowie sumo zazwyczaj rozpoczynają swoją karierę jako nastoletni adepci, a następnie pracują przez całe życie zawodowe dla Japońskiego Stowarzyszenia Sumo, aż do osiągnięcia wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat.
Mało znany jest fakt, że gyōji noszą przy sobie – dziś już symbolicznie – rodzaj sztyletu tantō. Oznacza to, że sędzia traktuje swoje decyzje z najwyższą powagą i, że jest gotowy popełnić seppuku w przypadku podjęcia błędnej decyzji. Oczywiście, w dzisiejszych czasach składa on rezygnację na papierze.
Na zakończenie warto wspomnieć, o rangach zawodników sumo. Wyróżniamy cztery główne rangi: komusubi, sekiwake, ōzeki oraz yokozuna. Yokozuna to najwyższa ranga, natomiast komusubi to trzecia ranga. Istnieje również ranga niższa maegashira . Zawodowi sumocy sześć razy w roku biorą udział w turniejach o nazwie honbasho. Trzy z nich rozgrywane są w Tokio (styczeń, maj, wrzesień), natomiast pozostałe w Osace (marzec), Nagoi (lipiec) oraz w Fukuoce (listopad). Każdy turniej trwa 15 dni.
Na zakończenie kariery, czasami transmitowane jest przez telewizję, ceremonialne ścięcie włosów mistrza, któremu często, towarzyszy, stojąca obok, filigranowa, jak porcelanowa laleczka, przyszła kandydatka na żonę. „Piękna i Bestia”. Jestem wielką fanką Sumo. Często obserwowałam walki najlepszych Yokozuna, mocno im kibicując. Miałam też swoich faworytów, ale to już historia.